➤ ಭಾರತವು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತಿದ್ದು, 2026-27ರ ಕೇಂದ್ರ ಬಜೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಇಲಾಖೆಗೆ ₹13,705.60 ಕೋಟಿಗಳನ್ನು ಮೀಸಲಿಡಲಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಡಾಖ್‌ನ ಹಾನ್ಲೆ (Hanle) ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್‌ಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ.➤ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೃಹತ್ ಸೌರ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ (National Large Solar Telescope - NLST): ಸೂರ್ಯನ ಆಂತರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಈ ಅತ್ಯಾಧುನಿಕ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಅನ್ನು ಲಡಾಖ್‌ನ ಪ್ಯಾಂಗಾಂಗ್ ಸರೋವರದ ಸಮೀಪವಿರುವ ಮೆರಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.ಇದು 2-ಮೀಟರ್ ಅಪರ್ಚರ್ ಹೊಂದಿರುವ ಸೌರ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಆಗಿದೆ.ಸೂರ್ಯನ ಕಾಂತೀಯ ಕ್ಷೇತ್ರ, ಸೌರ ಜ್ವಾಲೆಗಳು (Solar Flares) ಮತ್ತು ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಹವಾಮಾನದ ಮೇಲೆ ನಿಗಾ ಇಡುವುದು ಇದರ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಯೋಜನ: ಸೌರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭೂಮಿಯ ಉಪಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ಸಂವಹನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಇದು ಸಹಕಾರಿ. ಇದು ಇಸ್ರೋದ ಆದಿತ್ಯ-L1 (Aditya-L1) ಮಿಷನ್‌ಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲಿದೆ.➤ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಬೃಹತ್ ಆಪ್ಟಿಕಲ್-ಇನ್ಫ್ರಾರೆಡ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ (NLOT): ಲಡಾಖ್‌ನ ಹಾನ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಲಿರುವ ಈ ಯೋಜನೆಯು 90 ಷಟ್ಕೋನ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ 13.7 ಮೀಟರ್ ವ್ಯಾಸದ ಬೃಹತ್ ಕನ್ನಡಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಭಾರತದ ಖಗೋಳ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, ಬಾಹ್ಯಗ್ರಹಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ವಿಕಾಸ, ಸೂಪರ್‌ನೋವಾ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಉಗಮದ ಬಗ್ಗೆ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ನಡೆಸಲು ವಿಶ್ವದರ್ಜೆಯ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಲಿದೆ.➤ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಚಂದ್ರ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ (HCT) ಉನ್ನತೀಕರಣ: ಕಳೆದ 25 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವ ಹಿಮಾಲಯನ್ ಚಂದ್ರ ಟೆಲಿಸ್ಕೋಪ್ ಅನ್ನು ಈಗ ಆಧುನೀಕರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಪ್ರಸ್ತುತ 2-ಮೀಟರ್ ಕನ್ನಡಿಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು 3.7 ಮೀಟರ್‌ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಗುರುತ್ವಾಕರ್ಷಣೆಯ ಅಲೆಗಳು (Gravitational Waves) ಮತ್ತು ಕ್ಷಣಿಕ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.➤ ಲಡಾಖ್‌ನ ಹಾನ್ಲೆ ಪ್ರದೇಶವು ಭಾರತದ ಮೊದಲ 'ಡಾರ್ಕ್ ಸ್ಕೈ ರಿಸರ್ವ್' (Dark Sky Reserve) ಆಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಶೇಷತೆಗಳೆಂದರೆ:- ಸಮುದ್ರ ಮಟ್ಟದಿಂದ ಸುಮಾರು 4,500 ಮೀಟರ್ ಎತ್ತರವಿದೆ.- ಇಲ್ಲಿ ಕೃತಕ ಬೆಳಕಿನ ಮಾಲಿನ್ಯ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಆಕಾಶವು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.- ಮೋಡಗಳಿಲ್ಲದ ಶುದ್ಧ ಆಕಾಶವು ವರ್ಷದ ಬಹುಪಾಲು ಸಮಯ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ.
