➤ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಹಾಗೂ ಸಂಪರ್ಕ ವಂಚಿತ ಮೂಲೆ ಮೂಲೆಗಳಿಗೆ ಅತಿವೇಗದ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೇವೆ ಒದಗಿಸಲು 'ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್' (Starlink)ಉಪಗ್ರಹ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ನೆರವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪೇಸ್‌ಎಕ್ಸ್ (SpaceX) ಸಂಸ್ಥಾಪಕ ಎಲಾನ್ ಮಸ್ಕ್ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆಯ ಕುರಿತು ಎಕ್ಸ್ (ಟ್ವಿಟರ್) ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಚರ್ಚೆಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ ಅವರು ಈ ಮಹತ್ವದ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.
➤ ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್ ಉಪಗ್ರಹ ಇಂಟರ್ನೆಟ್:ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್ ಎಂಬುದು ಎಲಾನ್ ಮಸ್ಕ್ ಒಡೆತನದ 'ಸ್ಪೇಸ್‌ಎಕ್ಸ್' (SpaceX) ಕಂಪನಿಯ ಒಂದು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷಿ ಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಭೂಮಿಯ ಕೆಳ ಕಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವ (Low Earth Orbit - LEO) ಸಾವಿರಾರು ಸಣ್ಣ ಉಪಗ್ರಹಗಳ ಜಾಲವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ವಿಶ್ವದಾದ್ಯಂತ ಅತಿವೇಗದ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೇವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ.
➤ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇಂಟರ್ನೆಟ್‌ಗೂ ಇದಕ್ಕೂ ಏನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ?: ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಸೇವೆಗೆ ಆಪ್ಟಿಕಲ್ ಫೈಬರ್ ಕೇಬಲ್‌ಗಳು ಅಥವಾ ಮೊಬೈಲ್ ಟವರ್‌ಗಳ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಡಿಶ್ ಆಂಟೆನಾ ಸಾಕು. ಇದು ನೇರವಾಗಿ ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಉಪಗ್ರಹದಿಂದ ಸಿಗ್ನಲ್ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
➤ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್ ಏಕೆ ಅತ್ಯಗತ್ಯ?

• ಡಿಜಿಟಲ್ ಕಂದಕ (Digital Divide) ನಿವಾರಣೆ: ನಗರ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಭಾರತದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆದಾರರ ಸಾಂದ್ರತೆ (Teledensity) ಮತ್ತು ವೇಗ ಸಾಕಷ್ಟು ಕಡಿಮೆಯಿದೆ.
• ಭೌಗೋಳಿಕ ಸವಾಲುಗಳು: ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು, ಗುಡ್ಡಗಾಡುಗಳು, ಹಿಮಾಲಯದ ತಪ್ಪಲು ಮತ್ತು ದ್ವೀಪ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಟವರ್ ಅಥವಾ ಫೈಬರ್ ಕೇಬಲ್ ಅಳವಡಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯ. ಇಂಥ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಉಪಗ್ರಹ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ವರದಾನವಾಗಲಿದೆ.
• 4G/5G ಕೊರತೆ: ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ಸಾವಿರಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ 4ಜಿ (4G) ನೆಟ್‌ವರ್ಕ್ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಶ್ರೇಣಿಯಿಲ್ಲದ (Unserved & Underserved) ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್ ಸುಲಭವಾಗಿ ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಕಲ್ಪಿಸಬಲ್ಲದು.

➤ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್ ಎದುರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳು:

• ಭದ್ರತಾ ನಿಯಮಗಳು (Security Standards): ದೇಶದ ಡೇಟಾ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಲೋಕಲೈಸೇಶನ್ (Data Localization) ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್ ಬದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.
• ಹಿಂದಿನ ಹಿನ್ನಡೆ: ಈ ಹಿಂದೆ ಕೆಲವು ತಾಂತ್ರಿಕ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳು ಭಾರತದ ನಿಗದಿತ ನಿಯಮಗಳಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇರಲಿಲ್ಲವಾದ್ದರಿಂದ, ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಪ್ರಾಧಿಕಾರಗಳು ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್‌ನ ಮೊದಲ ಅರ್ಜಿಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದವು.
• ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಹಂಚಿಕೆ ವಿವಾದ (Spectrum Allocation): ಭಾರತದ ಟೆಲಿಕಾಂ ಕಂಪನಿಗಳಾದ ಜಿಯೋ (Jio) ಮತ್ತು ಏರ್‌ಟೆಲ್ (Airtel) ಉಪಗ್ರಹ ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಅನ್ನು ಹರಾಜು (Auction) ಹಾಕಬೇಕು ಎಂದು ವಾದಿಸುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಸ್ಟಾರ್‌ಲಿಂಕ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಜಾಗತಿಕ ಕಂಪನಿಗಳು, ಸ್ಪೆಕ್ಟ್ರಮ್ ಅನ್ನು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಹಂಚಿಕೆ (Administrative Allocation) ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಪಟ್ಟು ಹಿಡಿದಿವೆ. (ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಹಂಚಿಕೆಯ ಪರ ಒಲವು ತೋರಿದೆ).