➤ ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಪಲಾಮು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ (Palamu Tiger Reserve - PTR) ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣವನ್ನು ಬೆಸೆಯುವ 'ವನಜೀವಿ ದೀದಿ' (Vanjeevi Didi Initiative) ಎಂಬ ವಿನೂತನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದಿದೆ. ಅರಣ್ಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯು ಹೊಸ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ನಾಂದಿ ಹಾಡಿದೆ.➤ ವನಜೀವಿ ದೀದಿ ಯೋಜನೆ: ಇದು ಪಲಾಮು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶದ ದಕ್ಷಿಣ ವಿಭಾಗವು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡಿರುವ ಸಮುದಾಯ ಆಧಾರಿತ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದೆ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆಯಲ್ಲಿನ ಸಿಬ್ಬಂದಿ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸಲು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.➤ ಅರಣ್ಯದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸುಮಾರು 17 ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಯೋಜನೆ ಜಾರಿಯಲ್ಲಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಗ್ರಾಮದಿಂದ ಸುಮಾರು 18 ವಿದ್ಯಾವಂತ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಲಾಗಿದ್ದು, ಒಟ್ಟು 306 ಮಹಿಳೆಯರ ಬೃಹತ್ ಜಾಲವನ್ನು ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂರಕ್ಷಣೆ, ಅರಣ್ಯ ಕಾಯಿದೆಗಳು, ಮಾನವ-ವನ್ಯಜೀವಿ ಸಂಘರ್ಷ ತಡೆ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ನಿಯಂತ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ತರಬೇತಿ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ 'ದೀದಿ'ಗೆ ಮಾಸಿಕ ₹3,000 ಗೌರವಧನವನ್ನು ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಆರ್ಥಿಕ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಲಾಗಿದೆ.➤ ವನಜೀವಿ ದೀದಿ' ಯೋಜನೆಯಡಿ ಆಯ್ಕೆಯಾದ ಮಹಿಳೆಯರು ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರ ನಡುವೆ ಸಂವಹನ ಸೇತುವೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಮತ್ತು ಮರಗಳ ಕಳ್ಳಸಾಗಣೆಯನ್ನು ತಡೆಯಲು ಇಲಾಖೆಗೆ ರಹಸ್ಯ ಮಾಹಿತಿ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರೊಂದಿಗೆ, ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಮತ್ತು ಅರಣ್ಯ ಕಾಯಿದೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗ್ರಾಮಸ್ಥರಲ್ಲಿ ಜಾಗೃತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಮೈಕ್ರೋ ಬ್ಯಾಂಕಿಂಗ್‌ನಂತಹ ಆರ್ಥಿಕ ಸಾಕ್ಷರತೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವುದು ಇವರ ಪ್ರಮುಖ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಾಗಿವೆ. ಇವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಹಳ್ಳಿಗರು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಅಕ್ರಮ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಿರುವುದು ಈ ಉಪಕ್ರಮದ ದೊಡ್ಡ ಯಶಸ್ಸಾಗಿದೆ.➤ ಪಲಾಮು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶ (PTR): ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಛೋಟಾನಾಗುರ ಪ್ರಸ್ಥಭೂಮಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪಲಾಮು ಹುಲಿ ಸಂರಕ್ಷಿತ ಪ್ರದೇಶವು, 1974ರಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಭಾರತದ ಮೊದಲ ಒಂಬತ್ತು ಹುಲಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದ್ದು, 1932ರಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಹುಲಿಗಳ ಪಾದದ ಗುರುತು (Pugmark) ಆಧಾರಿತ ಗಣತಿ ನಡೆದ ಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ದೇಶದ ಏಕೈಕ ತೋಳಗಳ ಅಭಯಾರಣ್ಯವನ್ನು (ಮಹುವಾದಾನರ್) ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಮುಖ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ತಾಣವಾಗಿದೆ.➤ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ವನಜೀವಿ ದೀದಿಯಂತೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವು ಪ್ರಮುಖ ಮಹಿಳಾ ಸಂಘಟನೆಗಳು:- ಹರ್ಗಿಲಾ ಆರ್ಮಿ (ಅಸ್ಸಾಂ): ಬೃಹತ್ ಕೊಕ್ಕರೆಗಳ (Greater Adjutant Stork) ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿರುವ 10,000 ಮಹಿಳೆಯರ ಪಡೆ.- ತೇಂಗಾಪಲ್ಲಿ (ಒಡಿಶಾ): ಕಾಡಿನ ಗಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವ ಮಹಿಳಾ ಗುಂಪುಗಳು.- ಕುಡುಂಬಶ್ರೀ (ಕೇರಳ): ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಸಂರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ಸಂಘಟನೆ.
